Sjećaš li se Nevesinja ? – Da se nikada ne zaboravi genocid u Nevesinju

Sve dok se oni negiraju genocid mi ćemo ih tući naučnom i sudskom istinom.

Ovaj serijal, autora profesora Emira Ramića, direktora Instituta za istraživanje genocida, Kanada je zasnovan na naučno verifikovanim saznanjima i bitnim rezultatima naučnih istraživanja brojnih i eminentnih istraživača genocida i drugih oblika zločina protiv čovjećnosti i međunarodnog prava u Evropi i svijetu.

Nevesinje leži na zapadnoj periferiji Nevesinjskog polja na 889 metara nadmorske visine ispod strmog prijevoja Grebak.

Uslijed historijskih previranja i pod uticajem velikih sila, ali i usljed kontinuiranih zločina nad Bošnjacima, za koje nikada niko nije odgovarao, etnička slika Nevesinja se drastično mijenjala na štetu Bošnjaka. Po Popisu stanovništva iz 1991. Nevesinje je brojalo 14.448 stanovnika, od čega 10.711 (74%) Srba, 3.313 (22,95%) Muslimana (Bošnjaka); 210 (1,46%) Hrvata 214 (1,47%) i Ostalih.

Na prvim višestranačkim izborima u Nevesinju 1990. pobijedio je Srpski pokret obnove i od 40 mandata u Skupštini osvojio je 17 i odmah nakon toga u pravoslavnoj crkvi pop Karan je proglasio Arsena Grahovca četničkim vojvodom, što dokazuje duboku involviranost Srpske pravoslavne crkve u nezapamćeni zločin genocida koji je uslijedio, a kao rezultat toga je i formiranje odreda “Karađorđe“ i postavljanje prvih barikada u Bišini. Nakon dolaska Radovana Karadžića i Vojislava Šešelja, u Nevesinju vlast preuzima Srpska demokratska stranka i aprila mjeseca 1991. iz nevesinjske Skupštine su protjerani svi Bošnjaci i Hrvati i takva Skupština je donijela odluku da se Nevesinje pripoji tzv. Srpskoj autonomnoj oblasti Hercegovini.

U Nevesinje su 19. septembra 1991. upali srpsko-crnogorski rezervisti, što je izazivalo neviđenu euforiju i oduševljenje kod srpskog stanovništva, nakon čega je odmah počela pucnjava po bošnjačkim kućama, minirane se brojne radnje, stambeni i vjerski objekti.

Prva hapšenja su izvršena 5. maja 1992, kada su odvedeni najugledniji Bošnjaci na “ispitivanja“, što je jasan signal ostalom stanovništvu Nevesinja da privremeni spas potraži u selima Gornjeg polja. Nevesinjski Srbi potpomognuti JNA, rezervistima i brojnim drugim formacijama su 14. juna 1992. u ranu zoru su napali selo Žulja, čime je počeo najbrutalniji napad na nevesinjske Bošnjake 16. juna 1992. godine izvršen je pokolj u selu Čanje, nakon čega su otpočela masovna ubistva i hapšenja u gradu Nevesinju, a 22. juna 1992. napadnuta su i preostala bošnjačka i hrvatska sela.

Preživjelo stanovništvo nevesinjskih sela se danima, bez vode i hrane, planinskim bespućima probijalo preko planine Velež i Podveleškog platoa prema slobodnoj teritoriji Mostara, dok su se druge grupe probijale preko planine Crvanj za Bjelimiće, zatim za Konjic. Iza zbjegova u gotovo svim selima su ostajali nemoćni starci i starice i svi su brutalno zlostavljani, a zatim poklani. Istu sudbinu je doživjela i grupa od 86 mještana Kljuna, Presjeke i Žiljeva, koju su nakon pet dana lutanja po planinskim bespućima zločinci zarobili na lokalitetu Jasenov do, a zatim odveli u Osnovnu školu na Zijemljima, gdje su ih satima mučili, a potom odveli na stratišta, gdje su svi pobijeni i bačeni u jame.

Kao neoborivi dokaz da je na teritoriji Nevesinja u junu i julu mjesecu 1992. godine izvršen genocid je činjenica da je ubijeno 301 lice (ili 9,1%) bošnjačke nacionalnosti i 12 lica (ili 5,7%) hrvatske nacionalnosti. Među ubijenima je i 26-ero djece, a neka od njih nisu imala ni ime, jer su rođena u zbjegu. Nakon progona iz Nevesinja tokom agresije su ubijena još 42 civila, tako da je ukupni broj ubijenih 343 (ili 10,35%) civila. Na području Nevesinja su ubijeni i brojni Bošnjaci koji su tu dovedeni i iz drugih mjesta Bosne i Hercegovine. Samu brojku ubijenih nadmašuje brutalnost samog zločina, jer su nevesinjski Bošnjaci ubijani na različitim mjestima i na različite načine, bez obzira na spol i godine starosti. Najmlađa žrtva je imala samo sedam dana (beba), a najstarija 92 godine. Žrtve genocida su ubijane, klane, žive spaljivane, bacane u jame, danima kasapljene i mučene, kidane su im uši, vađene oči, žive su zakopavane, javno na sred grada čerečene , bacane u čatrnje...

Gotovo sve zarobljene žene i djevojke su silovane, a veliki broj nevesinjskih Bošnjaka i Hrvata je prošao razne koncentracione logore i kazamate, kao što su MUP, Alatnica, Dom JNA, Kotlovnica, Boraka, Kalinovik, Morinja, osnovne škole u Pridvorcima, Luci i Zijemljima.

Od ukupnog broja žrtava genocida bošnjačke nacionalnosti ekshumirano je 171 lice, dok se za posmrtnim ostacima 130 lica još traga, kao i za četvero Hrvata. Posmrtni ostaci žrtava su pronalaženi u jamama Dubrava, Lipovača, Doline-Kušići, Borisavac, u Bišini, masovnim grobnicama na Telećoj Lastvi - planina Velež, Miljevcu, Krstačama – planina Crna Gora, Srednjoj Vodi, Štedimu – planina Crvanj, Kiseru – Boračko jezero, itd.

Na području Nevesinja su spaljeni svi stambeni i vjerski objekti, a neki od njih su bili pod zaštitom UNESKA, kao svjetska kulturna baština.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Izvori naučnih saznanja:

Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu

Institut za istraživanje genocida, Kanada

Međunarodni krivični tribunal za područije bivše Jugoslavije

Međunarodni sud pravde